Skip Navigation
 

Nazwisko

Nazwisko ┼üapi┼äski jest jednym z najpopularniejszych nazwisk w Polsce. 

Obecnie nosi je ponad 9 tys. os├│b !!!
zamieszkuj─ůcych g┼é├│wnie na Podlasiu (pow. bia┼éostocki i wysokomazowiecki)
Najwięcej osób o tym nazwisku mieszka w Łapach, Białymstoku i Warszawie.

Wi─Ökszo┼Ť─ç os├│b wywodzi si─Ö od rodziny szlacheckiej zamieszkuj─ůcej od XV w. Podlasie, potomk├│w rodu za┼éo┼╝ycieli - osady o nazwie ┼üapy (dzi┼Ť miasta).

Nazwisko wyodrębniło się na przełomie XVI/XVII w. od przydomku rodu z rodu Lubiczów, którego przezwisko (przydomek) brzmiał ŁAPA.

┼üapowie herbu Lubicz, jak wi─Ökszo┼Ť─ç rod├│w na pograniczu mazowiecko-litewsko-krzy┼╝acki otrzyma┼éa nadania od ksi─ů┼╝─ůt mazowieckich w pobli┼╝u grodu SURA┼╗, w zamian za pos┼éug─Ö rycersk─ů na prawie feudalnym.
Niestety nie zachowa┼éy si─Ö dokumenty ┼Ťwiadcz─ůce o pocz─ůtkach rodu.

Najstarsz─ů wzmiank─ů jest zapiska s─ůdowa z akt grodu ksi─ů┼╝─Öcego w Wiznie z 1464 r., wymieniaj─ůca:
Stefana i Jakuba synów Marcina Łapy oraz Wojciecha Łapę - dziedziców Daniłowa.
Dziedziczenie przez rodzin─Ö w XV-XVI w. d├│br Dani┼éowo ko┼éo Sura┼╝a, zapocz─ůtkowa┼éo ga┼é─ů┼║ Lubicz├│w zwanych Dani┼éowskimi, prawdopodobnie wygas┼é─ů ju┼╝ w XVII w.
Jeszcze w 1501 r., wg dokumentu parafii Suraż, przodkowie rodu Łapińskich wymienieni zostali jako "Ziemianie Daniłowscy", od nazwy posiadanych dóbr.

Z biegiem lat zwyci─Ö┼╝y┼éa jednak nazwa osobowa - ┼üapa, od kt├│rego to przydomku za┼éo┼╝ono ca┼é─ů sie─ç miejscowo┼Ťci obok Dani┼éowa nad Narwi─ů, od. pocz. XVI nazwanych ┼üapami. (szczeg├│┼éy - patrz Gniazdo ┼üapy).

Od po┼éowy XV w. do Unii Lubelskiej Podlasie przesz┼éo pod panowanie Ksi─ů┼╝─ůt Litewskich, a co si─Ö z tym wi─ů┼╝e - ca┼ée rycerstwo tych ziem. Od tej pory ca┼éa administracja prowadzona by┼éa w j─Özyku WXL czyli staroruskim, poza sprawami s─ůdowymi, kt├│re w g┼é├│wnych grodach Podlasia uzyska┼éy zezwolenie na u┼╝wanie dawnego prawa Mazowieckiego pisanego po ┼éacinie.
┼üapowie licznie pojawiaj─ů si─Ö w dokumentacji - raz pisani "z ruska" imieniem i otczestwem, raz ┼éaci┼äsk─ů sk┼éadni─ů podczas spraw maj─ůtkowych i s─ůdowych.
W obu jednak przypadkach nazw─ů osobow─ů ca┼éy czas jest ┼üAPA.

Pierwsze zmiany zachodz─ů pod koniec XVI w. wraz z tendencj─ů do kszta┼étowania nazwisk dziedzicznych z modn─ů w┼Ťr├│d szlachty ko┼äc├│wk─ů -cki, -ski.
Stare ┼Ťredniowieczne przydomki szlachty stopniowo uzyskuj─ů "dostojniejsz─ů" form─Ö przymiotnikow─ů.
S─ůsiedzi ┼üap├│w - Czajkowie, Roszkowie, Stypu┼ékowie czy te┼╝ Perkowie stopniowo zaczynaj─ů u┼╝ywa─ç nazwisk: Czajkowski, Roszkowski, Stypu┼ékowski, Perkowski.
Stopniowo i nie┼Ťmia┼éo wpisywana jest nowa nazwa do dokument├│w.

Po raz pierwszy w swej nowożytnej formie nazwisko pojawiło się w roku 1599 -
Wojciech Zakrzewski dziedzic na ┼üapach Zi─Öciukach i Dani┼éowie, zapisa┼é swoje dobra wieczyste le┼╝─ůce w Dani┼éowie, pozosta┼ée po jego matce - Annie ┼üapiance, Wincentemu dziedzicowi ┼üap Strycz i ┼üap Bursi─ůt
Nazwiskiem ┼üapi┼äski zwie┼äczono nag┼é├│wek aktu, cho─ç w tre┼Ťci akt nadal u┼╝ywano formy ┼üapa (Akta Grodzkie Bra┼äskie).
Du┼╝o cz─Ö┼Ťciej nowego nazwiska u┼╝ywano w aktach ko┼Ťcielnych - pojawia si─Ö ju┼╝ od 1601 r. (akta chrzt├│w par. Sura┼╝).
Jednak do masowego użycia jest jeszcze daleko - nowa forma weszła szerzej dopiero w latach 30-tych XVII w.

Dziwne jest te┼╝, ┼╝e na przymiotnikow─ů form─Ö nazwiska od s┼éowa ┼üapa (lub od d├│br ┼üapy) wybrano ┼üapi┼äski, a nie co wydawa┼éoby si─Ö naturalne ┼üapski.
By─ç mo┼╝e wp┼éyw na to mia┼éy okoliczne rodziny u┼╝ywaj─ůce form przymiotnikowych ju┼╝ wcze┼Ťniej - w┼éa┼Ťcicieli ┼üupianki - ┼üupie┼äskich (┼üupi┼äskich) czy te┼╝ dziedzic├│w z ┼üopieni - ┼üopie┼äskich (p├│┼║niej ┼üopi┼äskich)?
Faktem jest, ┼╝e a┼╝ do po┼éowy XVII w. stary przydomek ┼üapa jak i nowe nazwisko ┼üapi┼äski wyst─Öpuj─ů wymiennie np. w rejestrze podymnego z lat 30-tych XVII w. obok siebie w tej samej miejscowo┼Ťci wymieniony jest:
Jakub Łapa i Grzegorz z Wojciechem Łapińscy

Stara nazwa ┼üapa przetrwa┼éa w┼Ťr├│d rodzin migruj─ůcych ju┼╝ w XVI w. na teren Wielkiego Ksi─Östwa Litewskiego, gdzie wiele rodzin szlacheckich nie ulega┼éo modzie na nazwiska przymiotnikowe. ┼üapowie herbu Lubicz mieszkali na Wile┼äszczy┼║nie, ┼╗mudzi, czy te┼╝ w odleg┼éym woj. Witebskim.

Warto wspomnie─ç, ┼╝e opr├│cz ┼Ťredniowiecznej nazwy przydomku-przezwiska, kt├│ry da┼é pocz─ůtek nazwisku, kilka ga┼é─Özi u┼╝ywa┼éo dawniejszej nazwy rodowej, a wi─Öc herbowego Lubicza oraz form pokrewnych - ┼üuba, Luba, kt├│re nieraz zast─Öpowa┼éo nazwisko.
W latach 1554-1556 w aktach s─ůdowych wyst─Öpowa┼é Jakub Luba z synami Serafinem i Szymonem z ┼üap.
W 1602 r. w Surażu dziecko chrzcił Stanisław zwany Lubicz, w 1611 r. zastaw ziemski otrzymał Adam Łuba z Łap Wit, w 1612 r. Walenty syn Franciszka Łubicz Łapa odsprzedał zastaw ziemski.
Ostatecznie Lubicz przeszed┼é jedynie w form─Ö przydomkow─ů (┼üuba, ┼üubik) jednej z ga┼é─Özi rodu, kt├│r─ů w wyniku licznego rozrodzenia si─Ö, zast─ůpi┼éo kilkana┼Ťcie nowych przydomk├│w w po┼é. XVII w. (patrz przydomki).

U┼╝ywanie jednak herbowego przydomku, ┼Ťwiadczy─ç mo┼╝e r├│wnie┼╝ o wsp├│lnym pochodzeniu Lubicz├│w z ┼üap z s─ůsiednimi Lubiczami z ┼üubina, kt├│rych nazwa ┼üuba utrwali┼éa si─Ö jako nazwisko.

....
Z pewno┼Ťci─ů nie wszyscy ┼üapi┼äscy pochodz─ů z jednej rodziny !!!
Nale┼╝y pami─Öta─ç, ┼╝e nazwisko mog┼éo powsta─ç niezale┼╝nie w r├│┼╝nych cz─Ö┼Ťciach Polski.
Potwierdza to fakt, że w czasach historycznych było to rodziny chłopskie, szlacheckie jak i mieszczańskie, o pochodzeniu polskim, ukraińskim jak i żydowskim.

Badaniom wsp├│lnych relacji i pokrewie┼ästw os├│b nosz─ůcych to nazwisko s┼éu┼╝y projekt badawczy:
DNA rodu Łapińskich

 
 
« powrˇt|drukuj|powiadom znajomego